Polska stanie się przewodniczącym Rady Unii Europejskiej od 1 stycznia 2025 roku, przejmując na sześć miesięcy odpowiedzialność za kształtowanie polityk unijnych. Jest to szczególny moment, kiedy napięcia geopolityczne rosną, a UE stoi w obliczu złożonych wyzwań, takich jak zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego, walka ze zmianami klimatu i wsparcie transformacji gospodarczej.
Polska prezydencja ma szansę stać się silnym głosem w dyskusji o przyszłości europejskiej energetyki i klimatu, ale również stanowić platformę do budowania koalicji i kształtowania ambitnych rozwiązań. Które obszary powinny stać się priorytetami podczas polskiego przewodnictwa?
Główne wyzwania w kontekście polskiej prezydencji
W dobie rosnących napięć geopolitycznych, wojennych konfliktów, kryzysów energetycznych i klimatycznych, a także protestów społecznych w różnych krajach UE, Polska przejmuje stery w czasie wielkich przemian i poszukiwania nowych dróg dla zrównoważonego rozwoju. Przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, przedstawiła swoje polityczne wytyczne na kolejnych pięć lat, stawiając na ambitną politykę klimatyczną i wsparcie dla dekarbonizacji europejskiego przemysłu. Jednocześnie przyjęto Program Strategiczny UE, który zawiera zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa, praworządności, wspólnego rynku i transformacji zielonej i cyfrowej.
W tym kontekście prezydencja Polski powinna nie tylko wpisywać się w agendę polityczną UE, ale też stanowić jej twórcze uzupełnienie. Będzie to wymagało skutecznego wdrażania inicjatyw legislacyjnych i zarządzania kluczowymi procesami związanymi z energią i klimatem, w tym:
- rewizja przepisów dotyczących zarządzania Unią Energetyczną,
- aktualizacja regulacji dotyczących bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego,
- rewizja rozporządzenia o gotowości na wypadek zagrożeń w sektorze energii elektrycznej,
- określenie celów redukcji emisji (NDC) na rok 2035 w ramach Porozumienia Paryskiego,
- rewizja europejskiego prawa o klimacie i ustalenie celów redukcyjnych na rok 2040,
- analiza mechanizmów wynagradzania mocy w energetyce,
- początek prac nad przeglądem systemu ETS i Funduszu Modernizacyjnego.
Kluczowe obszary polskiej prezydencji
Polska prezydencja zbiegnie się z ważnymi wydarzeniami, takimi jak:
- zakończenie umowy na tranzyt rosyjskiego gazu przez Ukrainę,
- synchronizacja sieci elektroenergetycznych krajów bałtyckich z systemem Europy Kontynentalnej,
- opracowanie przez państwa członkowskie społecznych planów klimatycznych (SPK).
Polska powinna także przygotować się do negocjacji wieloletnich ram finansowych (WRF) na lata 2028-2034, aby zagwarantować odpowiednie środki na transformację energetyczną, w tym Fundusz Sprawiedliwej Transformacji.
Pamiętając o kontekście tych ważnych wydarzeń, można wyodrębnić kluczowe priorytety, na które powinna skupić się polska prezydencja:
1. Aktualizacja strategii bezpieczeństwa energetycznego
W obliczu rosnącego znaczenia odnawialnych źródeł energii, cyfryzacji i elektryfikacji, konieczna jest modernizacja europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego. Polska może inicjować prace nad nową strategią, która uwzględni zapewnienie stabilności systemu energetycznego w erze elektromobilności i odnawialnych źródeł energii. Istotne jest również wzmocnienie odporności infrastruktury energetycznej na cyberataki i zakłócenia oraz wspólne zarządzanie infrastrukturą przesyłową i zasobami wytwórczymi w ramach UE.
2. Społeczny wymiar transformacji energetycznej
Zmiany w sektorze energetycznym będą akceptowalne przez społeczeństwo, gdy zostaną jasno wyjaśnione cele transformacji, a mechanizmy wsparcia techniczne i finansowe będą odpowiednio zaprojektowane i wdrożone. Konieczne jest przygotowanie i wdrożenie społecznych planów klimatycznych, które zapewnią ochronę gospodarstwom domowym przed nadmiernym wzrostem cen energii i ułatwią dostosowanie do nowych warunków. Polska powinna również domagać się reformy systemu ETS w kierunku zwiększenia przewidywalności cen i zabezpieczenia gospodarstw domowych przed gwałtownymi wahaniami cen.
Finansowanie inicjatyw ukierunkowanych na sprawiedliwą transformację, np. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji, powinno pozostać priorytetem. Polska powinna aktywnie działać na rzecz utrzymania lub zwiększenia środków finansowych na Fundusz, który ma wspierać przemiany społeczne i gospodarcze w regionach pogórniczych.
3. Polityka przemysłowa i finansowanie transformacji
Wsparcie dla europejskiego przemysłu w kontekście transformacji energetycznej jest niezbędne dla zwiększenia konkurencyjności globalnej, tworzenia innowacyjnych miejsc pracy i generowania dalszego wzrostu gospodarczego. Polska powinna zaproponować powołanie specjalnego funduszu, który będzie wspierał produkcję nowych, czystych technologii w UE. Jednocześnie kluczowa jest aktywna promocja lokalizacji takich inicjatyw na terenie Polski. Zasady działania funduszu powinny być elastyczne i obejmować nie tylko inwestycje kapitałowe, ale również skuteczne wdrażanie innowacyjnych rozwiązań. Fundusz powinien wspierać rozbudowę zdolności produkcyjnych w obszarze kluczowych czystych technologii, a jego środki powinny być rozdzielane w sposób zrównoważony, by wspierać wszystkie państwa członkowskie, nie faworyzując najbardziej rozwiniętych gospodarczo.
4. Współpraca z sąsiadami UE i negocjacje akcesyjne z Ukrainą
Polska prezydencja powinna skupić się na promowaniu współpracy w dziedzinie energetyki i klimatu z krajami sąsiednimi, szczególnie tymi aspirującymi do członkostwa w UE. Sojusze i partnerstwa, np. Energetyczne Partnerstwo dla Sąsiedztwa, mogą wspierać inwestycje w odnawialne źródła energii, magazyny energii i efektywność energetyczną, promując europejskie rozwiązania regulacyjne i wspierając przedsiębiorstwa zaangażowane w transformację.
Prezydencja Polski będzie również istotna w kontekście negocjacji akcesyjnych z krajami kandydującymi do UE. Rozszerzenie Unii ma strategiczny, geopolityczny charakter, a w przypadku Ukrainy bezpośrednio dotyczy utrzymania bezpieczeństwa w regionie. Należy jednak ocenić potencjalne korzyści i ryzyka dla gospodarek państw UE i Ukrainy wynikające z akcesji tak dużego kraju. Konieczne jest zapewnienie wsparcia reform rządowych i sektorowych na Ukrainie, aby jak najlepiej przygotować ją do członkostwa w UE na podstawie doświadczeń Polski. Polska prezydencja powinna też mobilizować wsparcie sprzętowe i finansowe na celu odbudowy zniszczeń ukraińskiego sektora energetycznego i inicjować działania zapewniające szybkie wsparcie w następnym sezonie zimowym, które może obejmować budowę niewielkich jednostek wytwórczych lub zwiększenie przepustowości na interkonektorach z sąsiadującymi krajami UE.
Podsumowanie: Szansa na sukces
Polska prezydencja w Radzie UE jest wyjątkową szansą, aby kształtować przyszłość polityki energetycznej i klimatycznej w UE. To moment na zaprezentowanie świeżych pomysłów i wzmocnienie roli Polski jako ważnego gracza w europejskiej debacie na temat przemian energetycznych. Przemyślane i odpowiednio dobrane priorytety pomogą w kształtowaniu dalszych losów polityk i inicjatyw legislacyjnych, a także sprzyjają budowaniu solidnych koalicji na przyszłość.
Warto tej szansy nie zmarnować.
